OSMAN GAZİ SÖĞÜTTEN BURSA’YA (1281 – 1326)

Osmanlı Uc Beyliğinin Karakteri DEVLETİN çekirdeği hiç şüphesiz, Ertuğrul Gazi’nin 1231’de Sakarya boyunda yurd tutması ile teşekkül etmiştir. Rivayete nazaran Ertuğrul Bey çok yaşamış, 90 yaşını geçmiştir. Doksan yaşında vefat ettiiğini kabûl edersek, 1191 doğumlu olmuş olur. Yassı- çemen meydan muharebesinde aşağı yukarı 39 yaşında olduğu anlaşılır. Yassıçemen’de Kayılar’ın, Sultan Alâeddin’in zaferinde müessir oldukları muhakkaktır.

Bundan sonra Kayılar, Ankara civarına gelmişlerdir. Sultan Alâeddin’in emriyle, uc’a yerleştirilmiş ve bugünkü Eskişehir-Bilecik-Kütahya vilâyetlerinin sınırlarının birleştiği topraklar, kendilerine «yurd» verilmiştir.
Demek Osmanlılar, 1231 civarında bu bölgeye gelmişlerdir. 1281’de Ertuğrul Gazi öldüğü zaman Osmanoğulları’nın elinde 4.800 km²’den fazla toprak olmadığı ve bu toprağın bir kısmının Ertuğrul Bey tarafından fethedilmiş bulunduğu hatırlanırsa, bu sıralarda kendilerine verilen «yurd»un yani malikânenin 1.000 km², en iyimser tahmine göre 2.000 km²’den fazla olamayacağı ortaya çıkar. Osmanoğulları, 3,5 asırda bu «yurt»larını 20.000 kere büyülteceklerdir.
Ertuğrul Bey’in uc beylerinin en büyüğü olan Kastamonu’daki Çobanoğulları’na tâbi olduğu ve bu tâbiiyetin yarım asırdan fazla sürdüğū muhakkaktır. Her halde bu kadar küçük bir «yurd»a malik olan Ertuğrul Bey, doğrudan doğruya Konya’ya bağlı büyük uc beylerinden değildi. O tarihte kuzeybatıda Çobanoğulları, güneybatıda Dânişmendoğulları, büyük uc beyi idiler. Karasioğulları, bu Dânişmendoğulları’ndan inmiştir. Onlardan boşalan yere Germiyanoğulları geçmiş ve büyük uc beyi olmuşlardır. Osmanlılar’ın bir müddet de Germiyanoğullari’na tâbi bulundukları kuvvetli bir ihtimaldir. Ancak Osman Bey’in beyliginin ortalarına dogru Osmanlılar, doğrudan dogruya Konya’ya bağlı büyük uc beyi olabilmişlerdir. Konya da Tebriz’e ve Tebriz de Pekin’e bağlı idi. Osmanogulları’nın bu yükselişi, Ertugrul ve Osman Beyler’in dehåları ve tarihi fırsatları yakalıyabilmeleri sayesinde gerçekleşmiştir.

üç beyleri, İlhanlılar’a küçük ve «sembolik» bir vergi veriyor, Îlhanlılar çok sıkıştırdığı zaman askeri birlik de gönderip, İlhanlı ordusunu takviye ediyorlardı. Fakat Îlhanlılar, uc beylerinin idaresindeki Batı Anadolu’yu, Anadolu’nun diğer bölgeleri gibi soyamıyorlardı. Gaza ve cihâd ile pişen uc beylerini tahrik etmekten çekindikleri de muhakkaktır. Yalnız Karamanoğulların’na ve Hamidoğulları’na karşı bir-kaç kere çok ağır cezalar tertip etmişlerdir.

XIII. asır kapanırken en büyük uc beyi artık Çobanogulları değil, 1299’da kısa bir müddet için Ankara şehrine bile hâkim olan Germiyanoğulları idi. Aydın, Osmanlı, Saruhan, Karası, belki de Menteşe ve Hamid Beylikleri, Germiyan nüfuzunda idiler. Aydın ve Saruhan’ın bir müddet doğrudan doğruya Germiyanlılar’a tâbi bulundukları muhakkaktır. 1305’e doğru Çobanoğulları’nın ehemmiyeti büsbûtün azalmış ve Candaroğulları ehemmiyet kazanmıştır.

Bizans’a karşı en büyük zaferi kazanan uc beyinin başına Selçukoğulları’nın büyük hâkanlık tâcının konacağı şüphesiz bir keyfiyetti. Belki zamanında beyliğin küçüklüğünden dolayı farkına varılamadı. Fakat stratejik konuş, bu talih kuşunun Osmanlılar’a müyesser olacağını açıkça gösteriyordu. Bununla beraber, Osmanlı hânedânının tarihte hiçbir hânedâna nasîb olmayan bir seri büyük dâhî asker ve devlet adamı yetiştirmesi, şüphesiz onların stratejik konuşları derecesinde müessir olmuştur. Tarafsız tarihçilerin gözünden bu nokta kaçmamış ve Türkiye’nin fevkalâde yükselişinin sırlarından başlıcasını burada bul- muşlardır. Jouannin ile van Gaver, Osmanoğulları hânedânı için aynen şöyle diyorlar:

“plus féconde en grands hommes qu’aucun de cel- les qui ont régné sur la face du globe =küre-i arz üzerinde hüküm sürmüş bütün ailelerin büyük adam yetiştirme bakımından en feyizlisi=” (Turquie, Paris, 1840, s.8b)

Hakkında Hüseyin Yavuz TÜRK

Ayrıca kontrol et

ORHAN GAZİ KİMDİR?

içerik1 Orhan Bey Dönemi Olayları1.1 Bursa, Iznik ve İzmit’in Fethi ve Pelekanon Zaferi1.2 Karesı Beyliği’nin …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir