ÂMİD (DİYARBAKIR) ŞEHRİNİN FETHİ (19 Eylûl 1515)

Diyarbakır’ın Fethi Osmanlı

Çaldıran’da 44 yaşındaki Yavuz’un 27 yaşındaki Şâh İsmâil üzerinde kazandığı zafer, Güneydoğu Anadolu’yu da Osmanlı Türkleri’ne açmış ve bu bölgeyi ebediyen Şî tehlikesinden ve İran kültürünün hâkimiyetinden korumuş ve kurtarmıştır. Bu bölgede Türkler ekseriyette olmakla beráber, muhim Kürt ve Arap azınlığı da yaşıyordu. Fakat hiçbir İranlı unsur yoktu. Bir miktar Ermeni vardı.


Güneydoğu Anadolu’nun merkezi, o zamanlar Diyarbakır şehri idi. Pek büyük ve tarihi bir belde idi. Âmid şehri’ nin geniş çevresine (şimdiki Divarbakır vilâyeti ile etrafındaki vilâyetleri içine alır) «Diyâr-ı Bekr» denirdi. Şehre hiçbir zaman «Diyâr-ı Bekr» denmemiştir.


Amid, Çaldıran’dan önce Osmanlılar’a itaat etmişti. Fakat Şâh İsmail, Amid’in kaybının, Güneydoğu Anadolu’dan ebediyen kaybetmek demek oldugunu biliyordu. Tebriz’e döndükten sonra, Ustacalioglu Kara Hân’ı gönderip şehri istirdat etti.

Kara Han, Çaldıran’da maktur düşen Mehmed Hân’ın kardeşidir. Çaldıran darbesinden sonra Safeviler’in askeri güçle Åmid’i korumalarına imkan yoktu. Amid, Tebrîz’in tam 450 km. (kuşuçuşu) güneybatısında idi. Bunu bilen Safeviler, yerli Kürt beylerini ikna etmeye çalıştılar.

Kürtler, Iran ile Türkiye arasında müteredditti. Mezhep birliği dolayısıyle daha çok Osmanlılar’ı tutuyor, fakat Şah İsmâil’in kan dökücülüğünden de korkuyorlardı. Büyük tarihçi İdrîs-i Bidlisi’nin müdâhalesi, dengeyi Osmanlı tarafına yeterince kaydırdı.


Aslen Kürt olan ve Kürtler arasında büyük nüfuzu bulunan bu mümtaz âlim, Yavuz’a, büyük Osmanlı birlikleri yollanırsa, halkın Osmanlı askerinin kudret, disiplin ve adaletini gördükten sonra, bir daha Safeviler’e temâyül etmesinin imkânı olmayacağını bildirdi. Bunun üzerine Yavuz, Erzincan beylerbeyisi Bıyıklı Mehmed Paşa ile Amasya beylerbeyisi Şâdî Paşa’yı Âmid üzerine gönderdi.
Müverrih idris de 10.000 Kürt gönüllüsü toplamıştı. Vaziyeti gören Kara Hân, vuruşmayı kabûl etmedi. Âmid’i bırakıp güneydoğuya, Mardin’e çekildi.

Âmid, Osmanlılar’ın yeni bir eyâletinin, «Diyâr-ı Bekr Eyâleti»nin merkezi oldu. İlk beylerbeyi olarak Bıyıklı Mehmed Paşa tâyin edildi ki, Güneydoğu Anadolu’nun gerçek fâtihidir.

Hakkında Recep Sakar

Ayrıca kontrol et

ORHAN GAZİ KİMDİR?

içerik1 Orhan Bey Dönemi Olayları1.1 Bursa, Iznik ve İzmit’in Fethi ve Pelekanon Zaferi1.2 Karesı Beyliği’nin …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir